Verzorgtehuizen
Toen enkele jaren geleden mijn oude oma, die jaren lang verzorgd was door mijn tante uiteindelijk toch in een verpleeghuis verdween werd ik eigenlijk pas echt met mijn neus op de feiten gedrukt. Geen eigen plekje, afgekoeld eten, wachten met een volle blaas of op verschoning van een vuile luier. Is dit de manier hoe wij met oude mensen omgaan, is dit de manier zoals je zelf wilt eindigen? Natuurlijk niet! Graag wil ik het als eerste in mijn betoog voor een betere wereld opnemen voor de mensen op de werkvloer in deze instellingen. Zelden heb ik medewerkers met zoveel toewijding en passie hun beroep zien uitoefenen. Liefde, deskundige zorg en keihard werken komen bij deze hulpverleners samen. Chapo! En nogmaals heel veel dank voor de plaatsvervangende zorg voor mijn Oma die inmiddels overigens niet meer leeft. Meteen daarna komt bij mij dan wel de vraag op hoe het mogelijk is dat ondanks de inzet van deze professionals de ouderenzorg een kwaliteit heeft die ik mijn ouders en mijzelf niet aan zou willen doen. Volgens mijn bescheiden en niet deskundige mening denk ik dat we ook in de ouderenzorg, net als in de wereld te maken hebben met een grote systeemfout. Het kapitalisme wordt namelijk gepredikt als hét voorbeeld van doelmatigheid, maar in de praktijk is het vreselijk verkwistend. Met de opkomst van het vrijemarktkapitalisme is het Westen op zeker moment 's werelds grootste afvalproducent geworden. Om te beginnen is er het zichtbare afval: verkeersopstoppingen, niet te repareren I-phones, plastic koffiebekertjes, stortplaatsen; dan is er het onzichtbare afval: bodemvervuiling, broeikasgassen, radioactief afval, plastic zeeën; en het sociale afval waaraan we niet willen denken: armoede, criminaliteit, drugsverslaving, onze vergeten zieken en bejaarden en de manier waarop wij met onze dieren omgaan. Op wereldschaal zien we sociaal en ecologisch verval als twee aparte verschijnselen zonder samenhang. Maar beiden problemen zijn wel degelijk met elkaar verbonden, door een diep in het industriële denken ingebedde ontwerpfout. Het bedrijfsleven, onze maatschappij als efficiënte motor van de samenleving bestaat momenteel niet. Ook gemeten naar zijn eigen maten is onze maatschappij buitengewoon ineffectief. Misschien vragen we ons af, wanneer we over enkele tientallen jaren terugkijken op de twintigste eeuw, waarom het bedrijfsleven en de samenleving deze tendensen zo lang hebben kunnen negeren, hoe één levend soort op aarde dacht te kunnen gedijen terwijl de natuur en onze eigen ouders en grootouders wegkwijnde.
Een paar jaar geleden zag ik een documentaire over twee verschillende verpleeghuizen. Een was zeer strak georganiseerd, steriele vloeren, TL verlichting, een grote medische staf en schijnbare efficiency door schaalgrootte maar wel een groot te kort aan tijd en geld om deugdelijke zorg te bieden. In de uitzending werd het dramatische beeld geschetst van een oude vrouw die haar vertrouwde huis moest verlaten. Ze moest nagenoeg alles achterlaten inclusief haar hondje die ze jaren geleden samen met haar inmiddels overleden man uit het asiel had gered van de dood. Deze vrouw moest nu haar ‘geluk’ vinden in dit smetteloos gebouw met veel glas en professionele zorg. Hoeveel pillen zou je zelf nemen om de pijn en alle ellende te vergeten als je zelf op deze manier de laatste jaren van je leven zou moeten doorbrengen? Het andere beeld was een grote villa in een bosrijke omgeving. Het interieur werd gekenmerkt door een rommelige, huiselijke en gezellige sfeer. Met schermerlampen, tapijt, huisdieren had dit niet de uitstraling van wat wij een efficiënt geleid zorghuis vinden. Maar wat schetste mijn verbazing de oudjes waren er gelukkig, er was tijd voor individuele wensen, iedereen kon aangeven wanneer hij gewekt wilde worden (waardoor het nooit spitsuur was voor de staf), het menu werd in overleg samengesteld. De service kwam in de richting van een goedlopende kwalitatief familiehotel in de Provincie. Er heerste een Ja mentaliteit. Ook bleek tijdens het interview met de directeur dat hij geen geld te kort kwam en dat het eigenlijk iedereen tevreden was met de gang van zaken. Zijn collega begreep er niets van en vroeg hoe hij met zo’n klein huis zijn medische staf kon financieren en hoe het met het patiënten volgsysteem zat. Het antwoord was even verbazingwekkend als simpel. Hij had geen medische staf maar twee oude Mercedes-en met chauffeur waarmee zijn bewoners als ze iets mankeerde naar een specialistische arts konden worden vervoerd. De beste zorg op een luxe manier, eigenlijk zoals wij het allemaal wel zouden willen hebben voor ons zelf. En o ja het patiënten volgsysteem had hij ook niet. Op enig moment gaat door de tand des tijds een bewoner gewoon dood. Misschien is dit voorbeeld in detail niet helemaal juist maar durf eens opnieuw naar de ouderenzorg te kijken zoals ik dat op het gebied van energieverspilling gedaan heb. Zo is de efficiëntie van een auto maar net een procent, in die zin dat op elke 100 liter gebruikte benzine slechts één liter dient voor het verplaatsen van passagiers. En nog geen twee procent van de energie die nodig is om de gloeidraad van een gloeilamp te verhitten, wordt omgezet in zichtbaar licht. Wij hebben met succes alternatieven gedemonstreerd en de wereld is op dat gebied inmiddels aan het veranderen. Probeer in uw eigen vak gebied eens echt te heroverwegen en te begrijpen waarom u doet wat u doet. Leg het jezelf of desnoods je kinderen gewoon nog eens uit. Ik durf te beweren dat je vervolgens oplossingen vindt voor de huidige uitdagingen die vervolgens de wereld en zeker die van ouderen mensen een heel stuk beter maken. Iedereen doet er toe en elk klein initiatief kan leiden tot mondiale veranderingen. Durf te dromen en heb het lef veranderingen door te drukken.
Ruud Koornstra is duurzaam ondernemer bij Tendris.
ruud@fd.nl
