Allemaal rijk
18-03-2009 Het Financieele Dagblad
De laatste weken hoor ik steeds vaker dat we door de economische crisis mogelijk binnen afzienbare tijd afglijden naar het welstandsniveau van 2005 of misschien zelfs wel naar dat van 1997. De eerste vraag die bij mij opkwam was of we het toen zoveel minder goed hadden. In de afgelopen vijftig jaar zijn mensen in Nederland veel rijker geworden. Toch schijnen we nu niet gelukkiger te zijn dan vijftig jaar geleden. Dit is opmerkelijk omdat rijkere mensen altijd zeggen dat ze gelukkiger zijn dan armere mensen. We verwachten dat zowel rijk en arm gelukkiger worden als Nederland rijker wordt en de inkomens stijgen. Maar dit is niet zo. Als iemand meer geld krijgt, zegt hij gelukkiger te worden, maar als de samenleving als geheel meer geld te besteden heeft, schijnt er niemand gelukkiger te zijn. Als dat mechanisme omgekeerd ook zo werkt hoeven we niets te vrezen als we allemaal financieel een beetje armer worden.
Hieruit zou je wel kunnen afleiden dat het plezier van financiële rijkdom alleen afhankelijk is van de vergelijking met anderen en niet van het absolute vermogen. Ter bevestiging van deze stelling stuitte ik op een onderzoek van de Harvard Universiteit. Bij een enquête onder studenten werden twee stellingen voorgelegd met de vraag waar hun voorkeur lag: A.50.000 dollar per jaar, terwijl anderen de helft krijgen of B. 100.000 dollar per jaar, terwijl anderen twee keer zoveel krijgen. Tot mijn verbazing scheen een ruime meerderheid voor A gekozen te hebben. Ze waren gelukkiger met minder, zolang ze beter af waren dan anderen. Ook andere studies bevestigen dat mensen zich meer bekommeren over hun inkomen in vergelijking met anderen dan over hun feitelijke inkomen. Plezier over eigen inkomensstijging kan verdwijnen als je hoort dat je collega een grote salarisopslag heeft gekregen. Pogingen om gelukkiger te worden door harder te werken en daarmee meer geld te verdienen en uit te geven, schieten hierdoor voor een deel hun doel voorbij: als iedereen hetzelfde doet, wordt niemand gelukkiger of ongelukkiger.
Om het nog erger te maken blijkt dat, meer werken om meer te kunnen kopen, ons zelfs ongelukkiger kan maken als we niet genoeg vrije tijd hebben. Hoewel we ons inkomen afmeten aan dat van anderen, doen we dat niet met vrije tijd. Dezelfde Harvard Studenten werden ook gevraagd om te kiezen tussen C. twee weken vrij, terwijl anderen slechts een week kregen en D. vier weken vrij, terwijl anderen 8 weken kregen. Dit keer koos een duidelijke meerderheid voor D. Met andere woorden, mensen wedijveren over inkomen, maar niet over vrije tijd.
Mijn inziens zou de wereld er een stuk aantrekkelijker uitzien als we deze vreemde hersenspinsels zouden resetten. Dan komen we vanzelf tot de ontdekking dat wij niet gelukkiger worden ten koste van elkaar (mens, natuur en milieu) maar juist dankzij elkaar. Dit is volgens mij ook het basis uitgangspunt voor duurzaam ondernemerschap. Want geld maakt niet gelukkig, maar gelukkig wel rijk.
Ruud Koornstra is duurzaam ondernemer bij Tendris.
ruud@fd.nl
