Cases:

Gebruikte belichting: led

"Er zijn goede kansen met led; we hebben er geloof in"
is de overtuigde mening van Dirk van der Kaaij, commercieel directeur van Red Star Trading in De Lier.
Proeven dit jaar, in de 8.500 m2 grote kas, hebben vooral veel kennis opgeleverd. Had Van der Kaaij de ledverlichting aangeschaft op een voorspelling van 75% energiebesparing, de proeven laten zien dat het zo ver nog niet is. De productie van de tomaten in zijn kas is wel toegenomen met >10%. Dit was naar verwachting en is daadwerkelijk gerealiseerd. Een mooi resultaat waarbij de planten de koude wintermaanden van dit jaar goed hebben doorstaan!
In de kas zijn leds geïnstalleerd die 92 µmol/s/m2 leveren in de kleuren rood en blauw.
Tijdens de (koude) wintermaanden raakte de temperatuur boven in de kas wat achter omdat de leds geen warmte afgeven. Om die reden bleef het LS-10 doek op de dag wel eens dicht. Deze omstandigheden zorgen er echter ook voor dat de plant meer gestimuleerd wordt voor de productie. Want zo zegt Dirk: "van blad kun je niet eten".
Van der Kaaij is van mening dat mogelijk "hybride belichting meer toekomst heeft dan alleen leds".
Bij toepassing van beide soorten belichting – SON-T lampen met als bijproduct: warmte en ledverlichting met geselecteerd licht uit het kleurenspectrum – kan er meer gestuurd worden.
Hij start daarom het nieuwe seizoen weer vol enthousiasme op zijn bedrijf van 8.500 m2 met 3 vakken van verschillende lichtniveaus, resp. 92 µmol/s/m2 (led), 207 µmol/s/m2 (SON-T) en 114 µmol/s/m2 (SON-T). De metingen lopen van oktober tot mei 2010. "Dan weten we meer", is zijn optimistische slotzin.

Eigenschappen van de toegepaste ledverlichting:
92 µmol/m2, opgehangen boven het gewas
kleur rood 95% en blauw 5%

Gebruikte belichting: combinatie SON-T en led

"We hebben veel geleerd"
zegt Rosaline Zuurbier, mede eigenaar van Zuurbier Rozenkwekerijen in Heerhugowaard. De proeven in het afgelopen jaar hebben bewezen meer kg rozen op te brengen. Een meeropbrengst van 15% werd gerealiseerd in de periode van januari t/m juni 2009. Dit bleek mogelijk doordat de juiste keuze was gemaakt van de kleur dieprood in het kleurenspectrum. Deze kleur zorgde voor een betere fotosynthese in de bladeren. Stond Zuurbier aanvankelijk sceptisch tegenover belichting met leds, – "kunnen rozen wel groeien onder ledverlichting en doen ze het dan beter?" – nu de meerwaarde is bewezen gaat ze ermee door. Dit jaar worden de proefvakken nogmaals gemeten van oktober t/m december, in de periode ‘van het licht af’. De resultaten worden vervolgens meegenomen met de eerste periode om te komen tot een jaarrond resultaat.
Naast de 15% meer productie van rozen zit winst in de toename van het aantal µmol/watt door researchontwikkelingen bij Lemnis Lighting.

De kosten per µmol liggen bij ledverlichting al iets lager dan bij SON-T lampen. Vgl: 1 watt SON-T levert ruim 1,8 µmol/s; 1 watt leds levert 1,9 µmol/s.
Lemnis Lighting werkt er hard aan om betere ledlampjes te ontwikkelen: bij de nieuwe serie rood licht levert 1W rood licht 2,1 µmol/s, een verbetering van ruim 10% met de voorgaande serie en hiermee een flinke kostenbesparing.

Eigenschappen van de toegepaste ledverlichting: combinatie en hybride
40 µmol/m2 en 110 µmol/m2, opgehangen tussen en boven het gewas
kleur dieprood

Gebruikte belichting: SON-T en hybride belichting van SON-T en led

"Bij het juiste lichtniveau het goede aantal koppen/m2 aanhouden"
is een belangrijke leidraad voor Willem Valstar, teeltbegeleider bij Adviesbureau Green Q in Bleiswijk. In de 1.000 m² grote kas werden dit jaar 2 vakken met elkaar vergeleken. Het ene vak werd belicht met 130 µmol/s/m2 SON T-lampen en het andere vak met 130 µmol/s/m2 SON T-lampen, aangevuld met 60 µmol/s/m2 ledverlichting. In dit vak werd 7 weken eerder een extra dief aangehouden om de hoeveelheid licht te kunnen omzetten in assimilaten. De leds gaven voor 95 % rood licht en voor 5% blauw licht. Tijdens de proef werden steeds metingen verricht aan o.a. kopdikte, bladlengte en vruchtbehang. "Planten liegen nooit", is een gevleugelde uitspraak van Valstar. Die hiermee aangeeft dat hoewel voor ons aan het gewas niet altijd zichtbaar, de plant in de productie laat zien wat hij ervan vindt.
De productiecurve laat duidelijk zien dat er een toename van productie is in het vak met de ledverlichting als aanvulling. De proeven met waarnemingen t/m week 38 geven een constante meerproductie van 4 kg/m2. Dit op een totale productie van 72,9 kg/m2. En een zeer belangrijk gegeven is dat het gewas zich in beide vakken goed heeft gehouden. In het nieuwe seizoen zal Green Q vier proeven bij tomaat bij de WUR mede gaan begeleiden. Het gaat hier om proeven met combinaties van 80 en 160 µmol/s/m2 in zowel leds als SON-T lampen en hybride vormen. Willem verwacht veel van de uitkomst van deze proeven.

Eigenschappen van de toegepaste ledverlichting:
130 µmol/m2 SON T, opgehangen boven het gewas
130 µmol/m2 SON T, aangevuld met 60 µmol/m2 led
kleur rood, 95% en blauw, 5%

"We geloven er in."
Aan het woord is Edwin Koning, manager productie, kwaliteit en R&D van kiemgroentebedrijf Koppert Cress uit Monster. Staande bij de futuristisch verlichte bakjes cress spreekt hij met trots over de proef die hier wordt uitgevoerd in samenwerking met Lemnis Lighting en PB Techniek.

Koppert Cress is al 2 jaar intensief bezig met onderzoek naar ledverlichting. Op kleine schaal werd gezocht naar het juiste lichtspectrum en de juiste hoeveelheid licht die nodig is voor optimale groei van hun verschillende soorten kruiden. Het doel is om te komen tot een duurzame manier van telen in een totaal teeltsysteem, waarbij diverse stadia van de kruiden in verschillende teeltlagen worden opgekweekt. Op 380 m2 wordt nu in meer lagen geteeld onder rode en blauwe ledlampjes. Tot nu toe blijkt het resultaat beter dan bij belichte vakken waar SON-T lampen boven hangen. De bladgrootte is toegenomen en de kleur van het blad is intenser. Alle reden om vertrouwen te hebben in ledverlichting als belichting voor de toekomst.
Bij testen in het kleurenspectrum gaven de kleuren dieprood en blauw het beste resultaat. De installatie is dimbaar en kan in diverse intensiteiten of verhoudingen worden gebruikt voor ieder gewas van Koppert Cress. De resultaten van de proef vormen dan ook de input voor het ontwerp van de bouw van een nieuwe gesloten kas van 4.000 m2 . Edwin ziet veel uitdagingen voor de toekomst.

Koppert Cress wil een voorbeeld zijn. De samenwerking tussen Lemnis Lighting, PB Techniek, TNO, Hans Bransen (Constructie en Techniek) en Koppert Cress moet leiden tot het resultaat: 'wauw', niet alleen nu maar ook over 10 jaar.

Eigenschappen van de toegepaste ledverlichting:
dimbaar
dieprood en blauw